BISKUP I M臉CZENNIK



HISTORIA

艢W. STANIS艁AW – BISKUP I M臉CZENNIK JEDEN Z G艁脫WNYCH PATRON脫W POLSKI

Najdawniejszym i pierwszym 藕r贸d艂em do 偶ywotu 艣w. Stanis艂awa s膮 roczniki, czyli notatki wed艂ug kolejno艣ci lat o najdawniejszych wydarzeniach, kt贸re za czas贸w arcybiskupa Arona (+ 1059) zosta艂y przywiezione do Krakowa i kt贸re dalej uzupe艂niano, oraz Katalog biskup贸w krakowskich. W obu tych dokumentach znajduj膮 si臋 daty rz膮d贸w 艣w. Stanis艂awa i wiadomo艣膰 o translacji (przeniesieniu) jego cia艂a. O 艣w. Stanis艂awie pisze pierwszy historyk polski, Anonim, zwany potocznie Gallem (ok. 1112), i – obszernie – b艂. Wincenty Kad艂ubek (+ 1223), kt贸ry jako biskup krakowski m贸g艂 mie膰 szersze informacje o swoim poprzedniku. Pierwszy, w艂a艣ciwy 偶ywot 艣w. Stanis艂awa napisa艂 dominikanin, Wincenty z Kielc, ok. 1240 roku. 呕ywot ten pos艂u偶y艂 jako podstawa do kanonizacji m臋czennika.

Stanis艂aw urodzi艂 si臋 w Szczepanowie prawdopodobnie oko艂o 1030 r. Podawane imiona rodzic贸w: Wielis艂aw i Ma艂gorzata lub Bogna nie s膮 pewne. Stanis艂aw mia艂 pochodzi膰 z rodu Turzyn贸w, mieszkaj膮cych we wsi Raba i Szczepan贸w ko艂o Bochni w ziemi krakowskiej. Wioska Szczepan贸w mia艂a by膰 w艂asno艣ci膮 jego rodziny. Swoje pierwsze studia Stanis艂aw odby艂 zapewne w domu rodzinnym, potem by膰 mo偶e w Ty艅cu w klasztorze benedykty艅skim. Nie jest wykluczone, 偶e dalsze studia odbywa艂 zgodnie z 贸wczesnym zwyczajem za granic膮. Wskazuje si臋 najcz臋艣ciej na s艂ynn膮 w贸wczas szko艂臋 katedraln膮 w Leodium (Liege w Belgii) lub Pary偶. 艢wi臋cenia kap艂a艅skie otrzyma艂 ok. roku 1060.

Biskup krakowski, Lambert Su艂a, mianowa艂 Stanis艂awa kanonikiem katedry. Na zlecenie biskupa Stanis艂aw za艂o偶y艂, jak si臋 przypuszcza, Rocznik krakowski, czyli rodzaj kroniki katedralnej, w kt贸rej notowa艂 wa偶niejsze wydarzenia z 偶ycia diecezji. Po 艣mierci Lamberta (1070) Stanis艂aw zosta艂 wybrany jego nast臋pc膮. Wyb贸r ten zatwierdzi艂 papie偶 Aleksander II. Konsekracja odby艂a si臋 jednak dopiero w roku 1072. Dwa lata przerwy wskazywa艂yby, 偶e mog艂o chodzi膰 w tym wypadku o jakie艣 przetargi, kt贸rych okoliczno艣ci bli偶ej nie znamy.

O samej dzia艂alno艣ci duszpasterskiej Stanis艂awa wiemy niewiele. Da艂 si臋 pozna膰 jako pasterz gorliwy, ale i bezkompromisowy. Pewnym jest, 偶e w swojej rodzinnej wiosce wystawi艂 drewniany ko艣ci贸艂 pod wezwaniem 艣w. Marii Magdaleny, kt贸ry dotrwa艂 do XVIII wieku. Dla biskupstwa naby艂 wie艣 Piotrawin na prawym brzegu Wis艂y. Jest bardzo prawdopodobne, 偶e wygra艂 przed s膮dem ksi膮偶臋cym sp贸r o t臋 wie艣 ze spadkobiercami jej zmar艂ego w艂a艣ciciela. Opowie艣膰 o wskrzeszeniu Piotra jest legend膮.

Na pierwszym miejscu jednak najwi臋ksz膮 zas艂ug膮 Stanis艂awa by艂o to, 偶e dzi臋ki poparciu kr贸la Boles艂awa 艢mia艂ego, kt贸ry go protegowa艂 na stolic臋 krakowsk膮, uda艂 si臋 do papie偶a Grzegorza VII wyjedna膰 wskrzeszenie metropolii gnie藕nie艅skiej. W ten spos贸b raz na zawsze usta艂y automatycznie pretensje metropolii magdeburskiej do zwierzchnictwa nad diecezjami polskimi. 艢w. Grzegorz VII przys艂a艂 do Polski 25 kwietnia 1075 r. swoich legat贸w, kt贸rzy orzekli prawomocno艣膰 erygowania metropolii gnie藕nie艅skiej z roku 999/1000 oraz jej praw. Prawdopodobnie ustanowili te偶 oni na stolicy arcybiskupiej 艣w. Wojciecha nowego metropolit臋, kt贸rego jednak imienia nie znamy.

W centrum zainteresowania kronikarzy znalaz艂 si臋 przede wszystkim fakt zatargu Stanis艂awa z kr贸lem Boles艂awem 艢mia艂ym, kt贸ry zadecydowa艂 o chwale pierwszego, a tragicznym ko艅cu drugiego. Trzeba bowiem przyzna膰, 偶e Boles艂aw 艢mia艂y, zwany r贸wnie偶 Szczodrym, nale偶a艂 do postaci wybitnych. Popiera艂 gorliwie reformy Grzegorza VII. Po zawierusze poga艅skiej odbudowa艂 wiele ko艣cio艂贸w i klasztor贸w. Sprowadza艂 ch臋tnie nowych duchownych do kraju. Koronowa艂 si臋 na kr贸la i przywr贸ci艂 Polsce suwerenn膮 powag臋.

Gall Anonim tak opisuje morderstwo Stanis艂awa: „Jak za艣 kr贸l Boles艂aw zosta艂 z Polski wyrzucony, d艂ugo by艂oby opowiada膰. Lecz to wolno powiedzie膰, 偶e nie powinien pomazaniec na pomaza艅cu jakiegokolwiek grzechu ciele艣nie m艣ci膰. Tym bowiem sobie wiele zaszkodzi艂, 偶e do grzechu grzech doda艂; 偶e za bunt skaza艂 biskupa na obci臋cie cz艂onk贸w. Ani wi臋c biskupa-buntownika nie uniewinniamy, ani kr贸la mszcz膮cego si臋 tak szpetnie nie zalecamy”. Z tekstu wynika, 偶e Gall sympatyzuje z kr贸lem, a biskupowi krakowskiemu przypisuje wyra藕nie zdrad臋. Nie mo偶na si臋 temu dziwi膰, skoro kronikarz 偶y艂 z 艂aski ksi膮偶臋cej. Pisa艂 bowiem swoj膮 histori臋 na dworze Boles艂awa Krzywoustego, bratanka Boles艂awa 艢mia艂ego.
Mamy jeszcze jedn膮 kronik臋, napisan膮 przez b艂. Wincentego Kad艂ubka, kt贸ry by艂 kolejnym biskupem krakowskim – a wi臋c mia艂 dost臋p do 藕r贸de艂 bezpo艣rednich, kt贸rych my dzi艣 nie posiadamy. Wed艂ug jego relacji sprawy mia艂y przedstawia膰 si臋 w spos贸b nast臋puj膮cy: „Boles艂aw by艂 prawie zawsze w kraju nieobecny, gdy偶 nieustannie bra艂 udzia艂 w zbrojnych wyprawach. Historia to potwierdza faktycznie. I tak zaraz na pocz膮tku swoich rz膮d贸w (1058) udaje si臋 do Czech, gdzie ponosi kl臋sk臋. Z kolei dwa razy wyrusza na W臋gry, aby poprze膰 kr贸la Bel臋 I przeciwko Niemcom (1060 i 1063). W roku 1069 wyruszy艂 do Kijowa, aby tam poprze膰 ksi臋cia Izas艂awa, swojego krewnego, w zatargu z jego bra膰mi. W latach 1070-1072 widzimy znowu kr贸la Boles艂awa w Czechach. Podobnie w latach 1075-1076. Po 艣mierci Beli I w roku 1077 Boles艂aw wprowadza na tron w臋gierski jego brata, 艣w. W艂adys艂awa. Wreszcie wyprawa druga do Kijowa (1077) przypiecz臋towa艂a wszystko”. Wincenty Kad艂ubek pisze, 偶e te wyprawy by艂y powodem, 偶e w kraju szerzy艂 si臋 rozb贸j i wiaro艂omstwo 偶on, a przez to rozbicie ma艂偶e艅stw i zam臋t. Kiedy podczas ostatniej wyprawy na Ru艣 rycerze b艂agali kr贸la, aby powraca艂 do kraju, ten w najlepsze ca艂ymi tygodniami si臋 bawi艂. Wtedy rycerze zacz臋li go potajemnie opuszcza膰. Kiedy Boles艂aw wr贸ci艂 do kraju, zacz膮艂 si臋 okrutnie na nich m艣ci膰. Fakt targni臋cia si臋 na 艣w. Stanis艂awa w ko艣ciele, w czasie odprawiania Mszy 艣wi臋tej, 艣wiadczy najlepiej o tym, jak nieopanowany by艂 jego tyra艅ski charakter. Wincenty Kad艂ubek przytacza ponadto, 偶e Boles艂aw nakazywa艂 wiaro艂omnym 偶onom karmi膰 piersiami swymi szczeni臋ta.
Kiedy kr贸l szala艂, aby z艂ama膰 op贸r, Stanis艂aw jako jedyny – wed艂ug kroniki Kad艂ubka – mia艂 odwag臋 upomnie膰 kr贸la. Kiedy za艣 ten nic sobie z upomnienia nie czyni艂 i dalej szala艂, biskup rzuci艂 na niego kl膮tw臋, czyli wy艂膮czy艂 kr贸la ze spo艂eczno艣ci Ko艣cio艂a, a przez to samo zwolni艂 od pos艂usze艅stwa poddanych. To zapewne Gall nazywa buntem i zdrad膮. Ze strony Stanis艂awa by艂 to akt niezwyk艂ej odwagi pasterza, ujmuj膮cego si臋 za swoj膮 owczarni膮, chocia偶 zdawa艂 sobie spraw臋 z konsekwencji, jakie mog膮 go za to spotka膰.

Autorytet Stanis艂awa musia艂 by膰 w Polsce ogromny, skoro wed艂ug podania nawet najbli偶si stronnicy kr贸la Boles艂awa nie 艣mieli targn膮膰 si臋 na jego 偶ycie. Kr贸l mia艂 to uczyni膰 sam. 11 kwietnia 1079 roku Boles艂aw uda艂 si臋 na Ska艂k臋 i w czasie Mszy 艣wi臋tej zar膮ba艂 biskupa uderzeniem w g艂ow臋. Potem kaza艂 po膰wiartowa膰 jego cia艂o. 脫wczesnym zwyczajem bowiem cia艂o skaza艅ca niszczono. Duchowni ze czci膮 pochowali je w ko艣ciele 艣w. Micha艂a na Ska艂ce. Fakt ten jest dowodem czci, jakiej wtedy m臋czennik za偶ywa艂. Czaszka Stanis艂awa posiada wszystkie z臋by. To by 艣wiadczy艂o, 偶e biskup zgin膮艂 w pe艂ni si艂 m臋skich. M贸g艂 mie膰 ok. 40 lat. Na czaszce wida膰 艣lady 7 uderze艅 ostrego 偶elaza, co potwierdza rodzaj 艣mierci, przekazany przez tradycj臋. Najwi臋ksze ci臋cie ma 45 mm d艂ugo艣ci i ok. 6 mm g艂臋boko艣ci. Stanis艂aw zosta艂 uderzony z ty艂u czaszki.

Na wiadomo艣膰 o dokonanym w tak ohydny spos贸b mordzie na biskupie, przy o艂tarzu, w czasie sprawowania Naj艣wi臋tszej Ofiary, ca艂y nar贸d stan膮艂 przeciwko kr贸lowi. Opuszczony przez wszystkich, musia艂 uda膰 si臋 na banicj臋. Boles艂aw 艢mia艂y usi艂owa艂 jeszcze szuka膰 dla siebie poparcia na W臋grzech u 艣w. W艂adys艂awa. Ten mu jednak odm贸wi艂. Zmar艂 tam偶e zapewne w 1081 roku. Istnieje podanie, 偶e dwa ostatnie lata kr贸l sp臋dzi艂 na ostrej pokucie w klasztorze benedykty艅skim w Osjaku, gdzie te偶 mia艂 by膰 pochowany.

W 1088 roku dokonano przeniesienia relikwii 艣w. Stanis艂awa do katedry krakowskiej. Kad艂ubek przytacza legend臋, 偶e cia艂a strzeg艂y or艂y, wspomina te偶 o cudownym zro艣ni臋ciu si臋 por膮banych cz臋艣ci cia艂a.

Pierwsze starania o kanonizacj臋 艣w. Stanis艂awa podj膮艂 ju偶 艣w. Grzegorz VII. Sam jednak papie偶 musia艂 wkr贸tce opu艣ci膰 Rzym i i艣膰 na dobrowoln膮 banicj臋. Potem Polska zosta艂a podzielona na dzielnice (1138). Tak wi臋c chocia偶 kult 艣w. Stanis艂awa istnia艂 od dawna, to jego kanonizacj膮 zaj膮艂 si臋 formalnie dopiero biskup krakowski Iwo Odrow膮偶 w 1229 r. On to poleci艂 dominikaninowi Wincentemu z Kielc, aby napisa艂 偶ywot Stanis艂awa. Tego bowiem przede wszystkim 偶膮da艂 Rzym do kanonizacji. Sam biskup, bawi膮c w Rzymie, gdzie stara艂 si臋 o wznowienie metropolii krakowskiej, poczyni艂 pierwsze starania w sprawie kanonizacji Stanis艂awa.
Nie mniej energicznie spraw膮 kanonizacji zaj膮艂 si臋 kolejny biskup krakowski, Prandota. Zaprowadzono w贸wczas ksi臋g臋 cud贸w. W roku 1250 papie偶 Innocenty IV wyznaczy艂 do przeprowadzenia procesu specjaln膮 komisj臋. Wynikiem jej pracy by艂 sporz膮dzony protok贸艂, z kt贸rym w roku 1251 zostali wys艂ani do Rzymu mistrz Jakub ze Skarszewa, doktor dekret贸w, i mistrz Gerard, w towarzystwie franciszkan贸w i dominikan贸w. Wyniki komisji nie zadowoli艂y papie偶a. Wys艂a艂 do Polski franciszkanina, Jakuba z Velletri, aby ponownie zbada艂 ksi臋g臋 cud贸w i sprawdzi艂, czy 艢wi臋temu cze艣膰 by艂a oddawana nieprzerwanie. Po dokonaniu rewizji procesu w roku 1253 wyruszy艂o do Rzymu nowe poselstwo, do kt贸rego do艂膮czono 艣wiadk贸w cud贸w, zdzia艂anych za przyczyn膮 艣w. Stanis艂awa. Z nieznanych nam bli偶ej przyczyn stanowczy op贸r stawi艂 kardyna艂 Rinaldo Conti, p贸藕niejszy papie偶 Aleksander IV (1254-1261). W艂a艣nie od procesu Stanis艂awa wprowadzona zosta艂a praktyka „adwokata diab艂a” (艂ac. advocatus diaboli), kt贸rego zadaniem by艂o wyci膮ganie na jaw wszystkich niejasno艣ci i zarzut贸w przeciw kanonizacji.

Op贸r kardyna艂a ostatecznie prze艂amano i dnia 8 wrze艣nia 1253 roku w ko艣ciele 艣w. Franciszka z Asy偶u papie偶 Innocenty IV dokona艂 kanonizacji. Na r臋ce dostojnik贸w Ko艣cio艂a w Polsce papie偶 wr臋czy艂 bull臋 kanonizacyjn膮. Wracaj膮cych z Italii pos艂贸w Krak贸w powita艂 uroczyst膮 procesj膮 ze wszystkich ko艣cio艂贸w. Na nast臋pny rok biskup Prandota wyznaczy艂 uroczysto艣膰 podniesienia relikwii Stanis艂awa i og艂oszenia jego kanonizacji w Polsce. Uroczysto艣膰 odby艂a si臋 dnia 8 maja 1254 roku. St膮d liturgiczny obch贸d ku czci Stanis艂awa w Polsce przypada w艂a艣nie na 8 maja (w Ko艣ciele powszechnym na 11 kwietnia – dzie艅 m臋cze艅skiej 艣mierci).
艢w. Stanis艂aw jest g艂贸wnym patronem Polski (obok NMP Kr贸lowej Polski i 艣w. Wojciecha, biskupa i m臋czennika); ponadto tak偶e archidiecezji gda艅skiej, gnie藕nie艅skiej, krakowskiej, pozna艅skiej i warszawskiej oraz diecezji: lubelskiej, p艂ockiej, sandomierskiej i tarnowskiej. 艢w. Jan Pawe艂 II nazwa艂 go „patronem chrze艣cija艅skiego 艂adu moralnego”. W ci膮gu wiek贸w przywo艂ywano legend臋 o zro艣ni臋ciu si臋 rozsieczonego cia艂a 艣w. Stanis艂awa. Kult 艢wi臋tego odegra艂 w XIII i XIV wieku wa偶n膮 rol臋 historyczn膮 jako czynnik kszta艂towania si臋 my艣li o zjednoczeniu Polski. Wierzono, 偶e w ten sam spos贸b – jak cia艂o 艣w. Stanis艂awa – po艂膮czy si臋 i zjednoczy podzielone w贸wczas na ksi臋stwa dzielnicowe Kr贸lestwo Polskie.

殴r贸d艂o: brewiarz.pl